Schorzenia skóry głowy

Problemy skóry głowy to schorzenia, które są bardzo uciążliwe i zazwyczaj trudne do wyleczenia. Specjalistyczna pielęgnacja trychologiczna jest w takich przypadkach niezbędna po to by załagodzić objawy i polepszyć wygląd jak i kondycję skóry dotkniętej chorobowo.

Łysienie androgenowe u mężczyzn (alopecia androgenica)

To najczęściej spotykany typ łysienia. Jest to wywołana androgenami transformacja włosów terminalnych w meszkowe, poprzedzona przez zazwyczaj niezauważalne łysienie telogenowe, które skutkuje progresywnym skracaniem anagenu. Tego typu utratę włosów, o różnym nasileniu, obserwuje się średnio u 1/3 mężczyzn między 25 - 40 rokiem życia. U mężczyzn powyżej 65 lat odsetek ten wzrasta nawet do 80 %.

Schorzenie jest wynikiem interakcji między czynnikami genetycznymi i hormonalnymi. Znaczną rolę odgrywa tu DHT – dihydrotestosteron, metabolit testosteronu, powstający pod wpływem działania 5 α reduktazy. DHT reaguje z wrażliwymi na androgeny mieszkami włosowymi powodując ich miniaturyzację i rozjaśnienie włosów. Brodawka włosa staje się mniejsza i słabiej ukrwiona. Anagenowa faza cyklu włosowego ulega skróceniu. Skłonność do łysienia tego typu jest dziedziczna . W około 60 % przypadków stwierdza się łysienie rodzinne.

U mężczyzn rozpoczyna się tworzeniem na czole pogłębiających się stopniowo tzw „kątów czołowych”. Włosy wypadają także w okolicy środkowej głowy, co prowadzi do powstania coraz bardziej powiększającej się łysiny. Po pewny czasie część łysiny potylicznej zaczyna łączyć się z łysiną czołową i obejmuje całą głowę oprócz części brzeżnych w okolicy skroniowej i dolnych części potylicy. Ten wzór łysienia wg Hamiltona jest uwarunkowany rozmieszczeniem receptorów androgenozależnych. W okolicach łysiejących okres wzrostu włosa staje się stopniowo coraz krótszy, a okres spoczynku coraz dłuższy. Następuje ścieńczenie następnych pokoleń włosów, które wreszcie przybierają charakter meszku z czasem niemal niedostrzegalnego i łatwo traconego. Schorzenie to często współistnieje z łojotokiem.

Stosuje się leczenie zachowawcze i chirurgiczne. Miejscowo można stosować u pacjentów środki zawierające 5% minoksydylu, benzoesanu estradiolu i aminek silu. W leczeniu ogólnym (doustnym) mężczyznom podaje się fina steryd. Korzystnie na leczenie mogą wpływać również ekstrakty roślinne: palmy sabalowej, miłorzębu japońskiego, pokrzywy, mięty zielonej.

W chirurgii odtwórczej włosów pobierane są one z miejsc niewrażliwych na działanie androgenów, do których należy część ciemieniowo – potyliczna. Ponieważ łysienie androgenowe często współistnieje z łojotokiem, zwalczanie łojotoku może być korzystne dla zahamowania procesu łysienia. Do tego celu stosuje się: siarczek selenowy, nalewkę chinonową, rezorcynę, wyciąg z pokrzywy, chmielu, czarnej rzepy, sok z miąższu aloesu. Czasami zalecany jest również masaż skóry głowy poprawiający ukrwienie. Należy jednak pamiętać, że zbyt energiczny masaż może doprowadzić do wzmożonego wypadania włosów lub do zwiększenia łojotoku.

Łysienie plackowate (alopecia areata)

Jest to stosunkowo rzadko występujący rodzaj łysienia (ok. 2% populacji), w którym ok. 20% przypadków występuje rodzinnie.
Schorzenie dotyczy obojga płci w każdym wieku, przy czym bardzo często pojawia się już przed 25 rokiem życia.

Etiopatogeneza nie jest do końca znana, w części przypadków sugeruje się podłoże genetyczne. Prawdopodobnie jest to etiologia autoimmunologiczna. Atak na mieszek włosowy stanowi przypuszczalnie reakcję na wywołany mikrourazem, neurogennym zapaleniem lub obecnością antygenów bakteryjnych, znaczny wzrost ekspresji głównego kompleksu zdolności tkankowej MHC I na melanocytach i keratynocytach. Ta autoimmunologiczna odpowiedź prowadzona jest przez cytotoksyczne limfocyty, a jej skutkiem są zniszczenia w obrębie mieszka włosowego. Duża ilość keratynocytów i melanocytów ulega apoptozie, następuje wzrost aktywności komórek Langerhansa i makrofagów odpowiedzialnych za fagocytozę. Dochodzi do przedwczesnego zakończenia anagenu i szybszego wejścia mieszka w kata gen. W łysieniu plackowatym melanocyty kończą wcześniej melanogenezę. Schorzenie to związane jest często z silną reakcją emocjonalną. Taką etiologię potwierdzają badania nad obecnością enzymów degradujących neuropeptydy w obszarach objętych tym typem łysienia. Przyczyną łysienia plackowatego mogą być również: atopia, choroby z objawami immunologicznymi tj pokrzywka, kolagenozy, schorzenia tarczycy i trisomia genu 21 ( zespół Downa).

W obrazie klinicznym obserwuje się ostro odgraniczone ogniska wyłysienie na głowie lub brodzie u mężczyzn o kształcie owalnym lub okrągłym. Wraz z postępowaniem łysienia zlewają się one i obejmują coraz większe powierzchnie. W obrębie tych ognisk mogą pojawić się włosy szczątkowe o długości kilku milimetrów, powstałe przez ułamanie łodygi. Łysienie plackowate dotyczy tylko mieszków aktywnych melanogenicznie. Macierz włosa ulega wyraźnemu zmniejszeniu i zanikowi. Charakterystyczną cechą jest około brodawkowy i wewnątrz mieszkowy stan zapalny mieszka anangenowego. Mieszki włosowe miniaturyzują się mogą być puste lub z bardzo cienkimi włosami – przypominającymi włosy meszkowe. Pierwsze odrastające włosy pojawiają się najczęściej w środku ogniska łysienia i są zazwyczaj cieńsze i jaśniejsze.

Trichotillomania - niepohamowane wyrywanie włosów

Etiopaogeneza choroby nie jest do końca znana. Istnieje hipoteza mówiąca o nadreaktywności układu serotoninergicznego. Trichotilomania jest ujmowana w spektrum zaburzeń obsesyjno kompulsywnych, w których impuls wyrywania włosów jest traktowany jako kompulsja.

Trichotilomania jest uporczywym niekontrolowanym przymusem wyrywania sobie włosów, prowadzącym w rezultacie do widocznej utraty owłosienia. Wyrywanie włosów ma charakter kompulsji. Miejsca, z których wyskubywane są włosy mogą dotyczyć każdego obszaru skóry owłosionej. Najpierw dochodzi do wyrywania włosów z owłosionej skóry głowy, a w dalszej kolejności ze skóry ramion okolicy łonowej lub około odbytniczej. Bardzo rzadko wyrywane są rzęsy czy brwi.

Kompulsji wyrywania włosów towarzyszy uczucie ulgi i przyjemności, natomiast przerwanie wyrywania włosów łączy się z uczuciem narastającego napięcia. Impulsowi wyrywania włosów może towarzyszyć trichotilogagia, czyli przymus zjadania wyrwanych włosów. W efekcie może to doprowadzić do powstania bezoarów ( kamieni włosowych – złożonych z połkniętych włosów zmieszanych z włóknami roślinnymi znajdującymi się w pokarmach, przybierających kształt kul).Bezoary mogą powodować bóle brzucha, nudności, a epizodycznie również mechaniczną niedrożność jelit.

Początek choroby może nastąpić w każdym wieku, chociaż zazwyczaj po raz pierwszy pojawia się w dzieciństwie lub okresie dojrzewania. Statystycznie występuje częściej u kobiet.

Łupież łojotokowy - tłusty

Jest to drobnopłatowe złuszczanie owłosionej skóry głowy i skóry gładkiej z mniej lub bardziej nasilonym łojotokiem.

Obecnie przyjmuje się, że przyczyną łupieżu na podłożu łojotokowym jest zakażenie grzybem z rodziny Malassezia globosa.

Łupież dzieli się na 2 rodzaje. Łupież zwykły i łupież tłusty ( łojotokowy). Wykwitem pierwotnym jest drobna łuska barwy białej, najczęściej lokalizująca się na owłosionej skórze głowy, rzadziej na brwiach, rzęsach. Łupież tłusty rozwija się najczęściej w następstwie łupieżu zwykłego (suchego). W miejscach zmienionych chorobowo pojawiają się tłuste , żółte łuski mocno przylegające do skóry ,a także nawarstwione łojotokowe strupy. Widoczny jest stan zapalnyi przerzedzenie włosów. Schorzeniu towarzyszy świąd.

Leczenie polega na stosowaniu leków przeciwgrzybicznych z grupy pochodnych imidazolowych w postaci szamponów, płynów i kremów np. 2% ketokonazol.
Korzystnie działają również inne preparaty takie jak: srebro koloidalne, 2,5% siarczek selenu, 1% pirytionian cynku oraz 1% dziegcie w postaci szamponu.

Łuszczyca (psoriasis)

Łuszczyca jest przewlekłą, nawrotową zapalną chorobą skóry głowy o immunologicznym i genetycznym podłożu. Charakteryzują się przyspieszoną proliferacją naskórka oraz zaburzonym różnicowaniem się keratynocytów z naciekiem skóry właściwej i naskórka, głównie przez limfocyty T i neutrofile. Zmiany dotyczą w różnym stopniu obu płci. Chorują głównie ludzie rasy białej. W Polsce choruje około 3 % populacji.

Zmiany łuszczycowe charakteryzują się występowaniem grudek skórno – naskórkowych pokrytych parakeratotycznymi łuskami , które wykazują tendencję do zlewania się w większe ogniska. Dzieje się tak z powodu nadmiernej liczby podziałów komórkowych w warstwie podstawnej naskórka oraz przyspieszonego ale prawidłowego cyklu dojrzewania komórek naskórka ( keratynocytów).

Na rozwój zmian chorobowych mogą mieć wpływ różne czynniki zarówno pochodzenia endogennego (np. genetyczne) jak również egzogennego tj. stres psychiczny, urazy mechaniczne infekcje ( częste anginy), leki i inne. Wpływ czynników genetycznych na rozwój łuszczycy nie jest do końca wyjaśniony. W oparciu o badania genetyczne wyróżnia 2 typy łuszczycy zwykłej. Typ I – określany jako młodzieńczy występujący przed 30 r. życia i typ II – dorosłych – pojawiający się po 40 roku życia – jej przebieg jest znacznie łagodniejszy.

W przebiegu łuszczycy zwykłej można stwierdzić pomocne dla rozpoznania choroby trzy objawy:

1. Objaw świecy stearynowej – po usunięciu z powierzchni grudki łusek uwidacznia się gładka powierzchnia przypominająca wyglądem świecę stearynową.
2. Objaw Auspitza – przy dalszym zdrapywaniu powierzchni grudki dochodzi do punkcikowych krwawień z uszkodzonych naczyń włosowatych brodawek skórnych
3. Objaw Koebnera – w miejscu nawet drobnego uszkodzenia naskórka ( otarcie, przeczos, drobne, linijne rany) następuje wysiew grudek łuszczycowych.

Do charakterystycznych miejsc występowania łuszczycy należą: owłosiona skóra głowy, łokcie, kolana, okolica lędźwiowa, paznokcie dłoni i stóp. W przypadku gdy procesem chorobowym zajęta jest cała skóra mówimy o erytrodemii łuszczycowej.
W łuszczycy owłosionej skóry głowy zmiany mogą wychodzić poza linię włosów. Łuszczyca nie jest przyczyną wypadania włosów.
W leczeniu stosuje się leki miejscowe i ogólne. W pierwszym etapie zalecane są preparaty keratolityczne w celu usnięcia łusek, co umożliwia w drugim etapie wnikanie do naskórka preparatów redukujących. W drugim etapie stosuje się cygnolinę w postaci maści. Do najstarszych preparatów stosowanych w leczeniu łuszczycy należą preparaty dziegciowe. Mechanizm ich działania polega na hamowaniu mitoz komórek naskórka i normalizacji procesu rogowacenia. Najchętniej stosowane przez chorych ze względu na łatwość smarowania, szybkość działania są preparaty zawierające hormony kortykosteroidowi. Do najbardziej współczesnych metod leczenia należy stosowanie analogów witaminy D3.

Leczenie ogólnie wskazane jest w przypadku łuszczycy krostkowej, stawowej lub w przypadku rozległych opornych zmian łuszczycy zwykłej. W leczeniu miejscowym stosuję się terapię światłem UVB 311 oraz w leczeniu miejscowym terapię PUVA – lampy UVA oraz psoraleny.